Η θεατρικότητα της Βυζαντινής ζωγραφικής

 

Γιώργος Κόρδης, «Ο καθρέφτης». Ψηφιακή ζωγραφική.

Έγραφε ο Γιώργος Σεφέρης, αφού επισκέφτηκε τις ιστορημένες λαξευτές εκκλησιές στην Καππαδοκία της Μικράς Ασίας, πως η βυζαντινή ζωγραφική εκτός των άλλων έχει θεατρικότητα. Κι αυτό το έλεγε ως αρετή κι όχι ως ψόγο όπως πιθανώς θα το εξελάμβαναν σήμερα πολλοί εικαστικοί οι οποίοι ταυτίζουν την θεατρικότητα με το ψεύτικο εραστές και θηρευτές, υποτίθεται, οι ίδιοι της «φυσικότητας».

ΠΛΑΤΩΝ Ή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ;

 

”Στο τέλος, πρέπει να γίνει μια επιλογή: "είτε ο Πλάτωνας είτε ο Αριστοτέλης". Η εναλλακτική λύση μεταξύ του "πλατωνικού ιδεαλισμού" και του "αριστοτελικού ρεαλισμού" είναι τελικά μια υπαρξιακή εναλλακτική λύση που παρουσιάζεται σήμερα με ιδιαίτερη οξύτητα και επείγοντα χαρακτήρα.

Στο τέλος πρέπει να επιλέξετε: είτε τον Πλάτωνα είτε τον Αριστοτέλη.

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 ((Αναστάσιος Φιλιππίδης) - 2)

 

Β. Τὰ Στάδια τοῦ Σχίσματος

Το Σχίσμα ήταν στην πραγματικότητα σταδιακό. Ωστόσο, επηρεασμένοι από την παπική προπαγάνδα πολλών αιώνων, ο ιστορικοί συνήθως ανατρέχουν σε "σχίσματα" του 5ου, του 7ου και κυρίως του 9ου αιώνα (επί Φωτίου) τα οποία δεν συνέβησαν ποτέ. Στις μέρες μας, χάρη στις σημαντικές έρευνες του F. Dvornik και του Π. Ι. Ρωμανίδη, αποκαθίσταται σταδιακά η αλήθεια. Έτσι τα στάδια που οδήγησαν στο Σχίσμα του 1054 δεν ήταν η εικονομαχική στάση της Κωνσταντινούπολης τον 8ο αιώνα, ούτε κάποιος μυθικός αφορισμός του Φωτίου τον 9ο αιώνα. Όλα αυτά, όπως και προηγούμενες διαφορές, επιλύθηκαν με την πάροδο του χρόνου και επικυρώθηκαν επίσημα σε Συνόδους με τη συμμετοχή τόσο των Ανατολικών Πατριαρχείων όσο και του Πάπα. Τα πραγματικά στάδια που οδήγησαν στο 1054 ήταν τα ακόλουθα τέσσερα:

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 ((Αναστάσιος Φιλιππίδης) - 1)

 

Οι δημοσιεύσεις που θα ακολουθήσουν αποτελούν μια σύντομη ιστορική παράθεση των αιτίων και γεγονότων του Σχίσματος των Εκκλησιών Ανατολής-Δύσης. Όλες θα αντληθούν από το περιοδικό "Εκκλησιαστική Παρέμβαση", συγκεκριμένα από τα τεύχη 99-102 του 2004.  

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 (Α)

Το πρωί του Σαββάτου 16 Ιουλίου 1054, λίγο πριν αρχίσει η θεία Λειτουργία στην Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης, τρεις ξένοι με παράξενα ρούχα μπήκαν στο Ιερό Βήμα και απέθεσαν επάνω στην Αγία Τράπεζα ένα έγγραφο και απομακρύνθηκαν. Όταν έφτασαν στον νάρθηκα φώναξαν με δυνατή φωνή: "Videat Deus et judicet" (βλέπει ο Θεός και κρίνει) και έφυγαν. Οι τρεις ξένοι, με επικεφαλής τον καρδινάλιο Ουμβέρτο, ήταν απεσταλμένοι του Πάπα και το έγγραφο περιείχε βαριές κατηγορίες και έναν αναθεματισμό για τον ίδιο τον Πατριάρχη, Μιχαήλ Κηρουλάριο. Τέσσερις μέρες αργότερα η Σύνοδος της Κωνσταντινούπολης αναθεμάτισε με την σειρά της τους συντάκτες του εγγράφου. Την Κυριακή 24 Ιουλίου ο αναθεματισμός αναγνώστηκε επίσημα μέσα στην Αγία Σοφία.

Ιστορία του Σχίσματος ((αρχιμ.Ανδρόνικου Δημητρακόπουλου) - 1)

Έχοντας την άποψη πως ο άραφος χιτώνας του Κυρίου θα σκιστεί και από τους Ορθόδοξους Χριστιανούς (αυτούς της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τρομάρα μας), θα μεταφερθεί στη γλώσσα της εποχής μας (χωρίς να εκβιάζουμε το πρωτότυπο με ακροβατισμούς) το έργο του αρχιμανδρίτη Ανδρόνικου Δημητρακόπουλου Η ιστορία του σχίσματος, της λατινικής από της Ορθοδόξου Ελληνικής Εκκλησίας (εκδ. Όθωνα Βιγάνδου, Λειψία 1867). Ο λόγος προφανής. Λίγα ιστορικά στοιχεία είναι αρκετά για να κατατοπήσουν μερικές φορές. 

Η απόδοση του νοήματος θα παραδοθεί σε συνέχειες για αυτό το λόγο θα οπλιστούμε με υπομονή. Ακόμη σχετικές πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Ανδρόνικου Δημητρακόπουλου θα βρείτε στο περιοδικό "Εφημέριος" της 1/2/1992 αρθ. 2.

ΟΙ ΘΑΝΑΤΟΙ ΤΟΥ ΚΡΙΣΠΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΑΥΣΤΑΣ (Timothy Barnes)

Νόμισμα με την όψη του Κρίσπου

Ο θάνατος της Φαύστας συνδέεται στενά με την προηγούμενη εκτέλεση του μεγαλύτερου γιου του Κωνσταντίνου, του Κρίσπου, του μοναδικού γνωστού παιδιού του, του οποίου η μητέρα δεν ήταν η Φαύστα. Οι δύο θάνατοι συνδέονται ρητά στα σχόλια που κάνει ο Σιδώνιος Απολλινάριος σε ένα σατιρικό δίστιχο το οποίο παραθέτει (Ep. 5.8.2):

ut mihi non figuratius Constantini domum vitamque videatur vel pupugisse versu gemello consul Ablabius vel momordisse disticho tali clam Palatinis foribus appenso:

Saturni aurea saecla quis requirat? / sunt haec gemmea, sed Neroniana quia scilicet praedictus Augustus isdem fere temporibus extinxerat coniugem Faustam calore balnei, filium Crispum frigore veneni (Μου φαίνεται ότι μεγαλύτερη δύναμη σατιρικής υποβολής δεν έδειξε ο ύπατος Αβλάβιος, όταν μέσα σε μερικούς στίχους στιγμάτισε τη ζωή και την οικογένεια του Κωνσταντίνου και τους κεντρίσει με αυτό το δίστιχο που αναρτήθηκε κρυφά στις πόρτες του παλατιού!: 

Ποιος θα ήθελε τώρα τη χρυσή εποχή του Κρόνου;

Η δική μας είναι μια διαμαντένια εποχή - στο πρότυπο του Νέρωνα.

<Το έγραψε αυτό> φυσικά επειδή ο προαναφερόμενος Αύγουστος είχε σχεδόν ταυτόχρονα απαλλαγεί από τη γυναίκα του Φαύστα με ένα ζεστό μπάνιο και το γιο του Κρίσπο με κρύο δηλητήριο.)

Ο Θεός στην Πατερική σκέψη (Ταυτότητα ουσίας (κεφάλαιο 11ο - G.L.Prestige) - 1)

 

Η ανάρτηση αυτή όπως και όσες αντίστοιχες ακολουθήσουν είναι μετάφραση στα ελληνικά του πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου του G. L. Prestige με τίτλο "God in patristic thought". Ο Prestige μας παρέχει με ένα αρκετά κατανοητό τρόπο την εξέλιξη της δογματικής διδασκαλίας της Χριστιανικής εκκλησίας. Η ροή της αφήγησης, πέρα από τους αναγκαίους θεολογικούς όρους, τοποθετεί με σαφήνεια τα πρόσωπα σε μια σειρά διαδοχής σε εννοιολογικό επιπέδο που μπορεί να κουράζει όσους δεν είναι οικείοι με τέτοιου είδους κείμενα, αλλά πλουτίζει γόνιμα. 

Από την πρώϊμη χριστιανική περίοδο των αποστολικών Πατέρων μέχρι την "επανάσταση" που συντελέστηκε με τους Καππαδόκες π.χ., ο Prestige συνδιαλέγεται με το υλικό του εκπληκτικά. Δεν αφήνει κενά και παρουσιάζει πτυχές των γεγονότων σε πολλά επίπεδα. Οι αναρτήσεις δεν θα ξεκινήσουν σύμφωνα με τα περιεχόμενα του βιβλίου αλλά σύμφωνα με δικές μας εννοιολογικές ανάγκες αποσαφήνισης.