Γέροντας-Διονύσιος, Καΐρης.

Τὸ χειρόγραφο γιὰ τὸ ὁποῖο θὰ σᾶς μιλήσω τώρα ἀμέσως εἶναι στὴν κατοχὴ τοῦ ἐγκρίτου Σκιαθίτη κ. Νίκου Ἐπιφανειάδη, ἀπογόνου τοῦ Γέροντα Διονυσίου. Στὸν ὁμιλοῦντα παρεδόθη ἀντίγραφο πρὸς μελέτη. Σὲ ἐπιστολή του ὁ κ. Νῖκος Ἐπιφανειάδης μοῦ γράφει, ὅτι ὁ μακαρίτης θεῖος του Θωμᾶς Ἐπιφανειάδης τοῦ εἶχε πεῖ, ὅτι τὸ χειρόγραφο ἦταν τοῦ Διονυσίου. Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι τὸ μόνο τεκμήριο γιὰ τὴν αὐθεντικότητα τοῦ χειρογράφου, διότι καὶ ἡ γραφή του εἶναι ἴδια μὲ ἄλλα χειρόγραφα κείμενα, τὰ ὁποῖα γνωρίζουμε, ὅτι ἐγράφησαν διὰ χειρὸς Ἐκείνου. Παρόλα αὐτὰ δὲν θὰ ἀρνηθῶ κάποιο προβληματάκι στὸ βάθος. Ἀλλὰ ἂς προχωρήσουμε. 

H Ελλάδα και η Δ' Σταυροφορία (sir Steven Runciman)

Η άλωση της Πόλης από τους Φράγκους. 13 Απριλίου 1204.

ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ακόμη καταλήξει σε τελικό συμπέρασμα για τους λόγους για τους οποίους άλλαξε πορεία η Δ' Σταυροφορία. Άλλοι θεωρούν, δηλαδή, ότι η αλλαγή πορείας της Σταυροφορίας και η εγκατάσταση στην Κωνσταντινούπολη της Λατινικής Αυτοκρατορίας ήταν ένα σχέδιο προετοιμασμένο από τη Βενετία και ίσως από μερικούς αρχηγούς των Σταυροφόρων, ενώ άλλοι το αποδίδουν σε λάθος της τύχης. Ίσως το ασφαλέστερο θα ήταν να πει κανείς ότι οι Ενετοί και οι Σταυροφόροι ευνοούσαν την εγκατάσταση στην Κωνσταντινούπολη φιλικής προς αυτούς κυβερνήσεως και εν συνεχεία μια σειρά απρόβλεπτα γεγονότα, για τα οποία ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό η ανικανότητα της οικογένειας των Αγγέλων, οδήγησαν στην τραγωδία της Άλωσης της Πόλης και του διαμελισμού της Αυτοκρατορίας.

Αγαμία του Κλήρου (Ν. Θ. Μπουγάτσος)

 Κρήτη, εσωτερικό σπιτιού στο χωριό Λάκκοι, 1911  (Frédéric Boissonnas)

 

Κατά την Π. Διαθήκη, οι Ιερείς και Αρχιερείς των Ιουδαίων ήταν έγγαμοι.

Στην Καινή Διαθήκη, μόνο ο Απόστολος Παύλος κάνει λόγο για γάμο των διακόνων, των Πρεσβυτέρων και των Επισκόπων. («Διάκονοι έστωσαν μιας γυναικός άνδρες, τέκνων καλώς προϊστάμενοι και των ίδιων οικιών» (Α' Τιμ. Γ' 12). «Καταστήσης κατά πόλιν πρεσβυτέρους, ως εγώ σοι διεταξάμην, ει τις εστίν ανέκκλητος, μιας γυναικός ανήρ, τέκνα έχων πιστά μη εν κατηγορία ασωτίας ή ανυπότακτα». (Τίτ. Α' 5-6). «Δει ουν τον επίσκοπον ανεπίληπτον είναι, μιας γυναικός άνδρα… Του ιδίου οίκου καλώς προϊστάμενον, τέκνα έχοντα εν υποτογή μετά πάσης σεμνότητος· ει δε τις του ιδίου οίκου προστήναι ουκ οίδε, πώς Εκκλησίαις Θεού επιμελήσεται;» (Α' Τιμ. Γ’ 2, 4, 5 ).

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 ((Αναστάσιος Φιλιππίδης) - 4 τελευταίο)

 

Είναι αξιοπρόσεκτο ότι αρχικά οι Βυζαντινοί δεν ισχυρίζονταν ότι συνολικά η Δυτική Εκκλησία έχει πέσει σε σφάλμα. Ο Κηρουλάριος στην αλληλογραφία του συνήθως επέμενε ότι δεν έφταιγε ο Πάπας για τα σφάλματα της Δύσης ή για τη διαμάχη του με τον Ουμβέρτο. Έκανε διάκριση ανάμεσα στον Πάπα, με τον οποίο ζητούσε συμμαχία, και στους "Φράγκους" (εννοώντας αυτούς που εμείς ονομάζουμε Νορμανδούς). Άλλωστε η σύνοδος της Κωνσταντινούπολης στις 20 Ιουλίου 1054 δεν καταδίκασε τον Πάπα ή τους Δυτικούς γενικά, αλλά επέρριπτε την ευθύνη στον Ουμβέρτο και στους άλλους απεσταλμένους που έφεραν πλαστογραφημένα έγγραφα. Ο Πέτρος Αντιοχείας επέμεινε ότι αν κάποιοι Δυτικοί παρέβαιναν τους κανόνες θα πρέπη να το έκαναν χωρίς να το γνωρίζει ο Πάπας.

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 ((Αναστάσιος Φιλιππίδης) - 3)

Όταν οι τρεις παπικοί λεγάτοι έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη, φέρθηκαν με περιφρονητικό τρόπο στον Πατριάρχη αρνούμενοι να τον τιμήσουν με την καθιερωμένη προσκύνηση ή έστω με μια τυπική κλίση της κεφαλής προς τα δεξιά προς ένδειξη σεβασμού. Όταν αναγνώστηκε η επιστολή του Πάπα με την οποία ο Λέων επέκρινε τον Πατριάρχη για τον τίτλο "οικουμενικός" και συνέχιζε την πολεμική του για τα λοιπά ζητήματα, ο Πατριάρχης απογοητεύτηκε τόσο πολύ ώστε αρνήθηκε να πιστεύση ότι προερχόταν από την παπική έδρα. Εξέτασε προσεκτικά τις σφραγίδες και αποφάνθηκε ότι το έγγραφο ήταν πλαστό. (Αυτό όμως οφειλόταν μάλλον στην πρόσφατη αλλαγή σφραγίδων που είχε υιοθετήσει ο Πάπας). Στη συνέχεια ο Ουμβέρτος παρουσίασε την απάντηση προς τον Λέοντα Αχρίδος, που είχαν συντάξει οι Λατίνοι. Οι Βυζαντινοί απάντησαν με κείμενο του Νικήτα Στηθάτου εναντίον της χρήσης των αζύμων, της αγαμίας του κλήρου, και άλλα. Ο Ουμβέρτος αντέδρασε βίαια και υβριστικά. Ο Νικήτας Στηθάτος, όμως, αναγκάστηκε να σιωπήση έπειτα από εντολή του αυτοκράτορα ο οποίος ήθελε να διατηρηθή η συμμαχία με τον Πάπα κατά των Νορμανδών. Ο Ουμβέρτος, ενθαρρυμένος, προχώρησε σε νέα επίθεση κατηγορώντας τους Βυζαντινούς για την μη αποδοχή του φιλιόκβε. Ο Κηρουλάριος αρνήθηκε κατηγορηματικά να συζητήσει σ' αυτό το σημείο, επιμένοντας ότι σε τέτοια συζήτηση θα έπρεπε να λάβουν μέρος και τα υπόλοιπα Πατριαρχεία της Ανατολής. Τότε ο Ουμβέρτος αποφάσισε να προχωρήση στον αναθεματισμό.

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 ((Αναστάσιος Φιλιππίδης) - 2)

 

Β. Τὰ Στάδια τοῦ Σχίσματος

Το Σχίσμα ήταν στην πραγματικότητα σταδιακό. Ωστόσο, επηρεασμένοι από την παπική προπαγάνδα πολλών αιώνων, ο ιστορικοί συνήθως ανατρέχουν σε "σχίσματα" του 5ου, του 7ου και κυρίως του 9ου αιώνα (επί Φωτίου) τα οποία δεν συνέβησαν ποτέ. Στις μέρες μας, χάρη στις σημαντικές έρευνες του F. Dvornik και του Π. Ι. Ρωμανίδη, αποκαθίσταται σταδιακά η αλήθεια. Έτσι τα στάδια που οδήγησαν στο Σχίσμα του 1054 δεν ήταν η εικονομαχική στάση της Κωνσταντινούπολης τον 8ο αιώνα, ούτε κάποιος μυθικός αφορισμός του Φωτίου τον 9ο αιώνα. Όλα αυτά, όπως και προηγούμενες διαφορές, επιλύθηκαν με την πάροδο του χρόνου και επικυρώθηκαν επίσημα σε Συνόδους με τη συμμετοχή τόσο των Ανατολικών Πατριαρχείων όσο και του Πάπα. Τα πραγματικά στάδια που οδήγησαν στο 1054 ήταν τα ακόλουθα τέσσερα:

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 ((Αναστάσιος Φιλιππίδης) - 1)

 

Οι δημοσιεύσεις που θα ακολουθήσουν αποτελούν μια σύντομη ιστορική παράθεση των αιτίων και γεγονότων του Σχίσματος των Εκκλησιών Ανατολής-Δύσης. Όλες θα αντληθούν από το περιοδικό "Εκκλησιαστική Παρέμβαση", συγκεκριμένα από τα τεύχη 99-102 του 2004.  

Ἡμέρες τοῦ Σχίσματος 1054 (Α)

Το πρωί του Σαββάτου 16 Ιουλίου 1054, λίγο πριν αρχίσει η θεία Λειτουργία στην Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης, τρεις ξένοι με παράξενα ρούχα μπήκαν στο Ιερό Βήμα και απέθεσαν επάνω στην Αγία Τράπεζα ένα έγγραφο και απομακρύνθηκαν. Όταν έφτασαν στον νάρθηκα φώναξαν με δυνατή φωνή: "Videat Deus et judicet" (βλέπει ο Θεός και κρίνει) και έφυγαν. Οι τρεις ξένοι, με επικεφαλής τον καρδινάλιο Ουμβέρτο, ήταν απεσταλμένοι του Πάπα και το έγγραφο περιείχε βαριές κατηγορίες και έναν αναθεματισμό για τον ίδιο τον Πατριάρχη, Μιχαήλ Κηρουλάριο. Τέσσερις μέρες αργότερα η Σύνοδος της Κωνσταντινούπολης αναθεμάτισε με την σειρά της τους συντάκτες του εγγράφου. Την Κυριακή 24 Ιουλίου ο αναθεματισμός αναγνώστηκε επίσημα μέσα στην Αγία Σοφία.

Ιστορία του Σχίσματος ((αρχιμ.Ανδρόνικου Δημητρακόπουλου) - 1)

Έχοντας την άποψη πως ο άραφος χιτώνας του Κυρίου θα σκιστεί και από τους Ορθόδοξους Χριστιανούς (αυτούς της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τρομάρα μας), θα μεταφερθεί στη γλώσσα της εποχής μας (χωρίς να εκβιάζουμε το πρωτότυπο με ακροβατισμούς) το έργο του αρχιμανδρίτη Ανδρόνικου Δημητρακόπουλου Η ιστορία του σχίσματος, της λατινικής από της Ορθοδόξου Ελληνικής Εκκλησίας (εκδ. Όθωνα Βιγάνδου, Λειψία 1867). Ο λόγος προφανής. Λίγα ιστορικά στοιχεία είναι αρκετά για να κατατοπήσουν μερικές φορές. 

Η απόδοση του νοήματος θα παραδοθεί σε συνέχειες για αυτό το λόγο θα οπλιστούμε με υπομονή. Ακόμη σχετικές πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Ανδρόνικου Δημητρακόπουλου θα βρείτε στο περιοδικό "Εφημέριος" της 1/2/1992 αρθ. 2.