”Στο τέλος, πρέπει να γίνει μια επιλογή: "είτε ο Πλάτωνας είτε ο Αριστοτέλης". Η εναλλακτική λύση μεταξύ του "πλατωνικού ιδεαλισμού" και του "αριστοτελικού ρεαλισμού" είναι τελικά μια υπαρξιακή εναλλακτική λύση που παρουσιάζεται σήμερα με ιδιαίτερη οξύτητα και επείγοντα χαρακτήρα.
Στο τέλος πρέπει να επιλέξετε: είτε τον Πλάτωνα είτε τον Αριστοτέλη.
Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, οι δύο μεγαλύτεροι φιλόσοφοι της Ελλάδας, τα είχαν ήδη πει όλα αυτά, πολύ πριν από τη χριστιανική Αποκάλυψη, και επομένως εντός των ορίων της φυσικής λογικής. Μπορεί κανείς, και μάλιστα πρέπει, να τους θαυμάσει και τους δύο για το απεριόριστο μεγαλείο της ιδιοφυΐας τους, έτσι ώστε όλα όσα έχουν ειπωθεί έκτοτε στον φιλοσοφικό τομέα, πάλι με εξαίρεση την -καθοριστική- συμβολή του Χριστιανισμού, δεν είναι παρά μια παραλλαγή του κεντρικού θέματος των συλλογισμών τους. Οι σύγχρονοι δεν έχουν προσθέσει απολύτως τίποτα, αν μη τι άλλο έχουν θολώσει τα νερά και έχουν μπερδέψει αυτό που ήταν σαφές, ή έχουν μπερδέψει
περαιτέρω αυτό που δεν ήταν απολύτως σαφές. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Πλάτων, ειδικά για έναν νέο, είναι πολύ πιο συναρπαστικός. Η πανίσχυρη σκέψη του, υποστηριζόμενη από μια εξίσου πανίσχυρη εκφραστική και ποιητική ικανότητα, υψώνεται τόσο ψηλά όσο ο αετός υψώνεται πάνω από τα άλλα πουλιά. Η ορμή του προς το Απόλυτο έχει κάτι το συγκινητικό όσο και το μεγαλειώδες, και η πλαστική αποτελεσματικότητα των μύθων του δονούν μια νότα που αντηχεί βαθιά μέσα στην ψυχή μας, χαρίζοντάς μας αναζωογονητικές αισθήσεις, στα όρια του μεγαλειώδους, σαν να ακούμε μια τέλεια συναυλία συμφωνικής μουσικής. Όταν ήμασταν νέοι, η συμπάθειά μας πήγαινε επίσης προς την πλατωνική σκέψη, όχι προς την αριστοτελική σκέψη, που ήταν τόσο άνυδρη και ισοπεδωτικά ορθολογική, έτσι τουλάχιστον μας φαινόταν, αν και προικισμένη -αυτό ήταν αναμφισβήτητο- με μια δύναμη λογικής διείσδυσης ανώτερη από κάθε αντίρρηση. Και μια τέτοια συμπάθεια ανάβει επίσης στις ψυχές πολλών χριστιανών, επειδή ο γενικός τόνος της πλατωνικής, για να μην αναφέρω τη νεοπλατωνική, θεωρίας φαίνεται να κινείται προς την ίδια ακριβώς κατεύθυνση με τη χριστιανική θεωρία: από το γήινο στο απόκοσμο, από το αισθητό στο υπεραισθητό, από το ανθρώπινο στο θείο. Η ώθηση της ψυχής προς τις αραιές περιοχές της Ιδέας θυμίζει την ώθηση της χριστιανικής ψυχής προς τον Δημιουργό της: και στην πραγματικότητα υπάρχει ένα ολόκληρο σκέλος της μεσαιωνικής χριστιανικής φιλοσοφίας, αυτό που κορυφώνεται στον Άγιο Μποναβεντούρα(1), το οποίο αναφέρεται ακριβώς στο πλατωνικό και αυγουστινικό προηγούμενο, το οποίο έχει το χαρακτηριστικό μιας μυστικιστικής ώθησης όχι λιγότερο από μια ορθολογικά δομημένη κερδοσκοπική σκέψη. Έτσι, όταν ήμασταν νέοι, γοητευμένοι κι εμείς από τον πλατωνικό "μυστικισμό", αναρωτιόμασταν γιατί η Καθολική Εκκλησία δεν είχε υιοθετήσει τον πλατωνισμό αντί του αριστοτελισμού ως βάση της θεολογίας της: μας φαινόταν παράξενο, ένα είδος ατυχήματος στην ιστορία της δυτικής σκέψης. Ωστόσο, θα έπρεπε να είχαμε προσέξει ένα σημαντικό γεγονός: οι τελευταίοι ειδωλολάτρες φιλόσοφοι, σχεδόν όλοι οι νεοπλατωνικοί, ήταν επίσης σφοδρά αντιχριστιανοί: είχαν αντιληφθεί την ουσιαστική, ριζική ασυμβατότητα μεταξύ των δύο οραμάτων, εκείνου του Πλάτωνα, και ακόμη περισσότερο του Πλωτίνου, και εκείνου του Χριστιανισμού. Και αυτή η βασική ασυμβατότητα δεν γίνεται αντιληπτή τόσο στην πορεία της ψυχής προς τη σφαίρα του θείου, όσο στη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο. Ο κόσμος, για τους Πλατωνικούς, δεν είναι παρά ένα πρόχειρο αντίγραφο του αληθινού κόσμου, της αληθινής πραγματικότητας, που είναι το Υπερουράνιο(2), ο κόσμος των καθαρών Ιδεών. Κάθε γήινο πράγμα δεν είναι παρά ένα αντίγραφο ενός πράγματος, τέλειου και αιώνιου, που βρίσκεται σε αυτόν τον κόσμο. Ανάμεσα στους δύο κόσμους δεν υπάρχει συνέχεια, δεν υπάρχει σχέση, αλλά μια δραματική απόσταση: για να τη γεφυρώσουμε, είναι απαραίτητο να αρνηθούμε ριζικά την αξία και την αξιοπρέπεια του γήινου κόσμου και να καταπατήσουμε με περιφρόνηση ό,τι μας προσφέρει, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων στοργής, για παράδειγμα την αγάπη που μας έδωσαν οι γονείς μας όταν ήμασταν παιδιά και που μας επέτρεψε να μεγαλώσουμε υγιείς και ισορροπημένοι. Για τον Πλατωνισμό, κάθε τι γήινο είναι χαμηλό, ασήμαντο, κατώτερο και αξίζει να το προσπερνάμε χωρίς την παραμικρή λύπη: το πολύ-πολύ να αναγνωρίζεται μια κάποια αξία στην αισθητή ομορφιά, αντανάκλαση της πνευματικής ομορφιάς, ως ενδιάμεσο στάδιο στο ταξίδι της ψυχής προς τον Θεό. Όμως η τέχνη, ως αντίγραφο ενός αντιγράφου, δηλαδή της φύσης, είναι η ίδια άξια μομφής, ωθούμενη μέχρι περιφρόνησης: για ποιο λόγο, αν όχι για να αποπλανήσει τις αισθήσεις και να φυλακίσει την ψυχή ακόμη πιο σκληρά σε εκείνη τη σκοτεινή φυλακή που είναι η γήινη πραγματικότητα; Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Πλατωνισμός, με μια επιφανειακή ματιά, μπορεί να φαίνεται συγγενής με το χριστιανικό όραμα: επειδή τροφοδοτεί μια αρνητική κρίση για τον κόσμο και δικαιολογεί τον ασκητισμό με την έννοια μιας απογοητευτικής και ασήμαντης γήινης πραγματικότητας, μίζερης από μόνη της, ως ξεθωριασμένο αντίγραφο της αληθινής πραγματικότητας, η οποία αποτελείται από καθαρές πνευματικές ουσίες.
Αυτή, ωστόσο, δεν είναι η αληθινή και υγιής χριστιανική προοπτική: αυτό είναι το όραμα των χριστιανών που νοσούν από μισανθρωπία, απαισιοδοξία και υπαρξιακό μηδενισμό. Επομένως, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, παρά τα φαινόμενα, είναι σχεδόν τέλεια για τους σύγχρονους χριστιανούς: με τον όρο σύγχρονοι χριστιανοί εννοούμε εκείνους που έχουν εισάγει τις βασικές κατηγορίες της νεωτερικότητας και που, μαζί με αυτές, έχουν επίσης βιώσει τον κορεσμό και τη ναυτία που προκαλούν ο υλισμός, ο επιστημονισμός και ο πραγματισμός που έχουν ξεπηδήσει από τη σύγχρονη κουλτούρα. Ο σύγχρονος χριστιανός είναι διπλά απογοητευμένος χριστιανός, επειδή είναι σύγχρονος και επειδή, αποκεντρώνοντας τη νεωτερικότητα στο χριστιανικό όραμα, απογοητεύεται επίσης από αυτό, όπως ήταν απολύτως λογικό. Ο χριστιανισμός είναι ριζικά εναλλακτικός προς τη νεωτερικότητα, και αν επιχειρεί να
παρατείνοντας την επιρροή της στην κοινωνία, προσπαθώντας να εκσυγχρονιστεί, το μόνο που καταφέρνει είναι να χάσει ό,τι βαθύ και ελκυστικό υπάρχει στην αντίληψή της για τον κόσμο. Η οποία, εν ολίγοις, δεν εμπνέεται από την περιφρόνηση και την απόρριψη, αλλά από την εκτίμηση και την απόλαυση όλων όσων είναι καλά και αξιαγάπητα στον κόσμο, φυσικά όχι με την άτακτη έννοια του αθεϊστικού ηδονισμού, αλλά με εκείνη της χριστιανικής χαράς που μαρτυρείται σε ένα έργο όπως το Άσμα των Πλασμάτων του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης (και πριν από αυτό, πριν από τον ίδιο τον χριστιανισμό, αλλά σύμφωνα με το όραμά του, από το Άσμα των Άσματων). Ο πλατωνισμός έχει αυτό το κοινό με τη νεωτερικότητα, ή μάλλον με τη νεωτερικότητα που έχει φτάσει στη γεροντική της φάση, η οποία αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό της, όπως συμβαίνει στη φάση που βιώνουμε σήμερα: τη ναυτία και την αηδία απέναντι σε αυτό που υπερεκτίμησε και απολυτοποίησε, δηλαδή την ενυπάρχουσα διάσταση- και την υπερβολική, άκριτη εξύψωση της μυστικιστικής διάστασης της ύπαρξης, η οποία, ωστόσο, δεν προκύπτει από μια ισορροπημένη αξιολόγηση των καλών και των κακών πτυχών του κόσμου εδώ κάτω, αλλά από μια τυφλή και γενική επιθυμία διαφυγής, από την ανάγκη να ξεφύγει από ό,τι δεν της αρέσει, ό,τι δεν την ικανοποιεί, ό,τι την έχει "προδώσει", παρά από τον ακριβή στόχο να κινηθεί προς έναν καθορισμένο στόχο. Το αριστοτελικό όραμα είναι τόσο ενιαίο και συμπαγές όσο το πλατωνικό είναι αποκλίνον και σχεδόν σχιζοφρενικό. Για τον πρώτο, δεν υπάρχει κόσμος των Ιδεών από τον οποίο έχουμε "πέσει" από ένα μυστηριώδες καπρίτσιο της μοίρας και στον οποίο φιλοδοξούμε να επιστρέψουμε, αρνούμενοι και εξαφανίζοντας κάθε σχέση με τον κόσμο εδώ κάτω- αντίθετα: αυτός είναι ο πραγματικός κόσμος, στη βάση ενός στιβαρού και ευφυούς ρεαλισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συνολική πραγματικότητα είναι όλη εδώ, σε αυτό που αγγίζουμε, βλέπουμε και μπορούμε να μετρήσουμε- αλλά ότι για να φτάσουμε στην απόλυτη πραγματικότητα πρέπει να περάσουμε μέσα από την παροδική πραγματικότητα στην οποία βρισκόμαστε, χωρίς να την αγνοούμε ή να την περιφρονούμε. Και πράγματι έτσι το είδε ο μεγαλύτερος χριστιανός φιλόσοφος όλων των εποχών, ο Άγιος Θωμάς ο Ακινάτης(3): έβλεπε ότι ενώ ο Πλατωνισμός παρουσίαζε επιφανειακές αναλογίες με τη χριστιανική άποψη, αλλά μια βασική ασυμβατότητα, ο Αριστοτελισμός, από την άλλη πλευρά, με τον ευθύ και συμπαθητικό ρεαλισμό του, σύμφωνα με τον οποίο ένα μήλο είναι ένα μήλο και ένα σπίτι είναι ένα σπίτι, και τίποτα δεν είναι διαφορετικό από αυτό που παρουσιάζεται στις αισθήσεις μας, μπορεί να αποτελέσει μια εξαιρετική φιλοσοφική βάση για τις ανώτερες αλήθειες που δείχνει η Αποκάλυψη, επειδή αποδέχεται τη Δημιουργία του Θεού ως ένα καλό πράγμα (και ο Θεός είδε ότι ήταν καλή, λέει το βιβλίο της Γένεσης), την κοιτάζει με θαυμασμό και ευλαβική συμμετοχή και βλέπει σε αυτήν την αντανάκλαση εκείνης της σοφίας και της αγάπης που είναι τα χαρακτηριστικά Εκείνου που δημιούργησε τέτοια πράγματα.
Υπάρχουν όμως δύο άλλες πτυχές που συνδέουν ουσιαστικά το πλατωνικό όραμα με τη σύγχρονη φιλοσοφία. Η πρώτη είναι ο δυϊσμός που το διέπει: αν ο αληθινός κόσμος είναι ένας άλλος, ενώ αυτός στον οποίο ζούμε ένας κόσμος χαμηλός και ατελής, τότε ο Descartes(4) έχει δίκιο να καθιερώσει μια αυστηρή διάκριση μεταξύ res extensa και res cogitans, μεταξύ σκέψης και ύλης: μια διάκριση που δεν παύει να παράγει καταστροφικές συνέπειες σε όλα τα επίπεδα, από την πολιτική μέχρι την ιατρική και από το δίκαιο μέχρι την ηθική. Η σύγχρονη κουλτούρα είναι η κουλτούρα της διάσπασης και της σχιζοφρένειας: δεν μπόρεσε καν να καταλήξει σε μια ενιαία θεώρηση του ανθρώπου, του νου του και της υγείας του (ή της ασθένειάς του) ακριβώς επειδή δεν μπόρεσε να ανασυνθέσει τον καρτεσιανό (και πλατωνικό) δυϊσμό. Αυτό δημιούργησε μια διάσπαση μέσα στον άνθρωπο και, μαζί με αυτήν, την αναπόφευκτη συνέπειά της, την υιοθέτηση μιας διπλής ηθικής. Ανυπολόγιστες είναι οι ζημιές που προκλήθηκαν από μια τέτοια διάσπαση και μια τέτοια διπλή ηθική: είναι αδύνατο να γίνει μια καταγραφή τους, ωστόσο δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι τα περισσότερα από τα κακά που προκαλεί ο σύγχρονος άνθρωπος στον εαυτό του και στους άλλους, τόσο όσον αφορά την ατομική ζωή όσο και την κοινωνική ζωή, και συνεπώς την ιστορία, έχουν την τελική τους ρίζα σε αυτόν τον παράγοντα. Ένας λανθάνων δυϊσμός υπήρχε πάντα στην ανθρώπινη ψυχή- ο άνθρωπος αντιλαμβανόταν πάντα μια απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είναι και σε αυτό που θα έπρεπε να είναι, ανάμεσα σε αυτό που επιθυμεί ως καλό και σε αυτό που τελικά του επιφυλάσσει η ζωή. Όμως ο αριστοτελικός-θωμιστικός ρεαλισμός έδωσε μια ικανοποιητική απάντηση σε αυτή την απορία: ο κόσμος είναι καλός, αλλά πληγώνεται από την αμαρτία- η ανθρώπινη ψυχή υπόκειται επίσης σε μια διττή έλξη, προς το κακό και προς το καλό, χωρίς αυτό να καθιστά τον άνθρωπο σχιζοφρενή, διότι τόσο ο φυσικός λόγος όσο και η Αποκάλυψη του έχουν παράσχει τα εργαλεία για να κρατά υπό έλεγχο τη σκοτεινή πλευρά του, τα κατώτερα ένστικτά του, και να τα διοχετεύει και να τα υποβαθμίζει προς αποδεκτές και μάλιστα χρήσιμες κατευθύνσεις, και ταυτόχρονα να αναπτύξει και να ενισχύσει τη φωτεινή πλευρά του, η οποία τείνει προς την ειρήνη του Απόλυτου, όχι με τη θυμωμένη νοσταλγία του νεοπλατωνισμού, που μισεί τη γήινη "φυλακή", αλλά με τη γαλήνια και καταπραϋντική νοσταλγία εκείνου που γνωρίζει ότι πρέπει να ολοκληρώσει το γήινο προσκύνημά του για να αξιωθεί στη συνέχεια αυτή την ειρήνη, ως ανταμοιβή και αποτέλεσμα της καλής ζωής.
Η δεύτερη πτυχή που συνδέει τον πλατωνικό δυϊσμό με τη σύγχρονη κουλτούρα είναι η δυσαρέσκεια για τον κόσμο εδώ κάτω, που θεωρείται ως μια αρνητική πραγματικότητα, η οποία περιμένει τη δική της λύτρωση από τον άνθρωπο- όχι από τον Θεό, αφού ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο όπως είναι, με όλες τις δυστυχίες του, και φαίνεται να αδιαφορεί για το κακό που μαίνεται σε αυτόν, ή, αν δεν αδιαφορεί, είναι αδύναμος να το εξαλείψει. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα του Διαφωτισμού και των Μασόνων για έναν επίγειο κόσμο που πρέπει να έχει στον άνθρωπο τον θεό του, τον λυτρωτή και σωτήρα του, τον αρχιτέκτονα και οργανωτή του, τον δικαστή και εκτελεστή του. Είναι περιττό να πούμε ότι αυτοί που αντιστέκονται στην ολοκληρωμένη ανάκτηση του γήινου κόσμου δεν είναι μόνο οι δυνάμεις της φύσης, που θεωρούνται ως μια πραγματικότητα που πρέπει να υποταχθεί και να καταστεί αβλαβής, αλλά και οι ίδιοι οι άνθρωποι, αυτοί που δεν καταλαβαίνουν ή αντιτίθενται στη διαδικασία αυτολύτρωσης του γήινου κόσμου. Εξ ου και η ανοχή του Διαφωτισμού που επιφυλάσσεται μόνο σε όσους σκέφτονται όπως οι φιλόσοφοι και αρνείται στους άλλους, π.χ., σύμφωνα με τον Locke, στους άθεους και στους καθολικούς, οι τελευταίοι επειδή θεωρούνταν άπιστοι υπήκοοι επειδή ήταν οπαδοί ενός ξένου βασιλιά, του Πάπα- και εξ ου και η αδιαφορία με την οποία οι Γάλλοι επαναστάτες έστελναν τους "εχθρούς του λαού" στην γκιλοτίνα, η οποία ισοδυναμεί μόνο με εκείνη που θα έδειχναν οι μπολσεβίκοι "συνάδελφοί" τους στη Ρωσία εκατόν τριάντα χρόνια αργότερα. Γίνε αδελφός μου αλλιώς θα σε σκοτώσω, είπε ένας Γάλλος αριστοκράτης που είχε στραφεί στον Ιακωβινισμό: και μια τέτοια ιδέα, η φυσική εξόντωση όσων αντιτίθενται στη λύτρωση της ανθρωπότητας, είναι μια τυπικά μασονική ιδέα. Αυτός είναι ένας καλός λόγος για να δούμε στην ψευτοεγκύκλιο "Όλοι οι αδελφοί" (T.P.I.) του ψευτόπαπα Μπεργκόλιο ένα άθλιο και επικίνδυνο έγγραφο: άθλιο γιατί διαψεύδει και διαλύει δύο χιλιάδες χρόνια αυθεντικής καθολικής διδασκαλίας- επικίνδυνο γιατί θέτει τις ιδεολογικές προϋποθέσεις για το μίσος και, προοπτικά, για την εξόντωση όσων αντιτίθενται στον υπερκομμουνιστικό και υπερμεταναστευτικό επίγειο παράδεισο, που θεωρητικοποιεί και ελπίζει ο Μπεργκόλιο και η σημερινή ηγεσία της (ψευδο)καθολικής εκκλησίας. Περιττό να προσθέσουμε ότι ο κομμουνισμός αυτών των κυρίων είναι μια κόκκινη ρέγγα, και ο μεταναστευτισμός είναι ο πραγματικός στόχος, που θεωρείται ως το παλούκι με το οποίο θα ανατιναχθούν οριστικά οι ταυτότητες (ξεκινώντας από τη χριστιανική), σύμφωνα με την ατζέντα της Νέας Τάξης Πραγμάτων, που επιθυμεί, σχεδιάζει, μελετά και εφαρμόζει η διεθνής οικονομική ολιγαρχία.
Επομένως, η επιλογή μεταξύ πλατωνισμού και αριστοτελισμού δεν είναι κάτι που μπορεί να περιοριστεί στον αυστηρά φιλοσοφικό τομέα, αλλά αφορά τη ζωή όλων μας και, ως εκ τούτου, απαιτεί συνειδητοποίηση και ανάληψη ευθύνης από όλους, ακόμη και από εκείνους που δεν έχουν ανοίξει ποτέ στη ζωή τους ένα βιβλίο φιλοσοφίας και δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον, ούτε καμία διάθεση, για φιλοσοφικές σπουδές. Από τη μια πλευρά, υπάρχουν οι ψευτομυστικισμοί, τα θεοσοφικά και New Age σκουπίδια, η Γιόγκα ντε νουάντρι και ο Ταοϊσμός με το κιλό, που όλα υπηρετούν μια δυϊστική θεώρηση, η οποία διευρύνει το ρήγμα που έχει δημιουργηθεί στη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου, αυξάνει την υπαρξιακή του αγωνία, οξύνει τις εντάσεις και τις αντιφάσεις του και ευνοεί αντικειμενικά το έργο της χειραγώγησης και της υποταγής που διεξάγουν οι ισχυρές δυνάμεις της οικονομικής ολιγαρχίας, διότι μια αποπροσανατολισμένη και χωρίς ρίζες ανθρωπότητα και μια σχιζοφρενική και αυτοσαρκαζόμενη κοινωνία αποτελούν το ιδανικό υλικό για όσους επιθυμούν να ασκήσουν πάνω τους μια ριζική και αδίστακτη κυριαρχία, βασισμένη στη διανοητική προετοιμασία και τον παράλογο φόβο (βλ. πανδημία του ψευτοΚόβιντ-19) και όχι στον φυσικό εξαναγκασμό. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια ενιαία, καλοπροαίρετη, αρμονική θεώρηση της ύπαρξης, τόσο στο ορατό μέρος της - τη δημιουργημένη φύση - όσο και στο αόρατο μέρος της. Η εναλλακτική λύση ανάμεσα στον πλατωνικό ιδεαλισμό και τον αριστοτελικό ρεαλισμό είναι επομένως, σε τελική ανάλυση, μια υπαρξιακή εναλλακτική λύση που παρουσιάζεται σήμερα με ιδιαίτερη σαφήνεια και επείγοντα χαρακτήρα. Θυμηθείτε ότι οι επιλογές της συγκεκριμένης ζωής βρίσκουν την προέλευσή τους στη γενική προοπτική από την οποία κοιτάζει κανείς τον κόσμο. Είναι σημαντικό, και μάλιστα απαραίτητο, η άποψη που έχει κανείς για τα πράγματα να είναι ξεκάθαρη και αληθινή
Francesco Lamendola
Note:
- (1) Ο Bonaventura da Bagnoregio (Bagnoregio, περ. 1217/1221 - Λυών, 15 Ιουλίου 1274) ήταν Ιταλός καρδινάλιος, φιλόσοφος και θεολόγος. Ονομάστηκε Doctor Seraphicus, δίδαξε στη Σορβόννη του Παρισιού και ήταν φίλος του Αγίου Θωμά του Ακινάτη. Επίσκοπος και καρδινάλιος, μετά το θάνατό του αγιοποιήθηκε από τον Πάπα Σίξτο Δ' το 1482 και ανακηρύχθηκε Δόκτωρ της Εκκλησίας από τον Πάπα Σίξτο Ε' το 1588. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους βιογράφους του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης. Στην πραγματικότητα, η βιογραφία του - η Legenda Maior - ενέπνευσε τον Τζιόττο για τον κύκλο ιστοριών για τον Άγιο στη Βασιλική της Ασίζης. Για δεκαεπτά χρόνια - από το 1257 - ήταν Γενικός Υπουργός του Τάγματος των Φραγκισκανών, του οποίου θεωρείται ένας από τους πατέρες: σχεδόν ένας δεύτερος ιδρυτής. Υπό την καθοδήγησή του δημοσιεύθηκαν οι Συντάξεις της Ναρμπόννης, στις οποίες βασίστηκαν όλοι οι μεταγενέστεροι καταστατικοί χάρτες του Τάγματος. Το φιλοσοφικό όραμα του Μποναβεντούρα ξεκίνησε από την παραδοχή ότι κάθε γνώση προέρχεται από τις αισθήσεις: η ψυχή γνωρίζει τον Θεό και τον εαυτό της χωρίς τη βοήθεια των εξωτερικών αισθήσεων. Έλυσε το πρόβλημα της σχέσης μεταξύ λογικής και πίστης από μια πλατωνική-αυγουστίνεια προοπτική. Τιμάται ως άγιος από την Καθολική Εκκλησία, η οποία γιορτάζει υποχρεωτικά τη μνήμη του στις 15 Ιουλίου ή την προηγούμενη ημέρα με την έκτακτη μορφή.
- (2) Το Υπερουράνιο, ή ο κόσμος των ιδεών, είναι η έννοια που εκφράζει ο ίδιος ο Πλάτωνας στον Φαίδρο. Το δόγμα των ιδεών που συνδέεται με αυτό είχε ήδη απεικονιστεί από τον συγγραφέα στον διάλογο Δημοκρατία, που θεωρείται από τους κριτικούς ότι προϋπήρχε του Φαίδρου. Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, το Υπερουράνιο είναι εκείνη η περιοχή πέρα από τον ουρανό (εξ ου και το όνομα) όπου κατοικούν οι ιδέες. Επομένως, το Υπερουράνιο είναι εκείνος ο κόσμος πέρα από το θόλο του ουρανού που υπήρχε ανέκαθεν και στον οποίο υπάρχουν αμετάβλητες και τέλειες ιδέες, προσβάσιμες μόνο από τη διάνοια, μη απτές από γήινες και φθαρτές οντότητες. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι κατά την κλασική άποψη, ο θόλος του ουρανού αντιπροσώπευε το ακραίο όριο του φυσικού τόπου: ο ορισμός "πέρα από τον θόλο του ουρανού", επομένως, φέρνει το υπερουράνιο σε μια μεταφυσική, αστρική και άχρονη διάσταση και, επομένως, σε μια καθαρά πνευματική.
- Οι ιδέες που βρίσκονται στο υπερουράνιο είναι απαραίτητες για την ύπαρξη της εγκόσμιας πραγματικότητας και των φαινομενικών προσδιορισμών της. Σύμφωνα με την πλατωνική αντίληψη, στην πραγματικότητα, η σχέση μεταξύ των ιδεών του υπερουρανίου και των κοσμικών οντοτήτων μπορεί να είναι τεσσάρων τύπων:
- Σχέση μίμησης: σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, τα γήινα αντικείμενα είναι απλά αντίγραφα τέλειων και αμετάβλητων ιδεών,
- Σχέση της μετοχής: στην περίπτωση αυτή, τα πράγματα συμμετέχουν στην ύπαρξη των ιδεών,
- Σχέση Parousia: οι ιδέες είναι παρούσες στα πράγματα και αντιπροσωπεύουν την ουσία τους,
- Σχέση της aitia: οι ιδέες είναι αιτίες των πραγμάτων.
- (3) Ο Θωμάς Ακινάτης (Roccasecca, 1225 - Abbazia di Fossanova, 7 Μαρτίου 1274) ήταν Ιταλός θρησκευτικός, θεολόγος, φιλόσοφος και ακαδημαϊκός. Δομινικανός μοναχός και εκφραστής του σχολαστικισμού, ονομάστηκε Doctor Angelicus από τους συγχρόνους του. Τιμάται ως άγιος από την Καθολική Εκκλησία, η οποία τον θεωρεί επίσης Διδάκτορα της Εκκλησίας από το 1567. Ο Θωμάς αντιπροσωπεύει έναν από τους κύριους θεολογικούς και φιλοσοφικούς πυλώνες της Καθολικής Εκκλησίας: είναι επίσης το σημείο σύνδεσης μεταξύ του Χριστιανισμού και της κλασικής φιλοσοφίας, η οποία έχει τα θεμέλια και τους δασκάλους της στον Σωκράτη, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη και στη συνέχεια πέρασε από την ελληνιστική περίοδο, ιδίως σε συγγραφείς όπως ο Πλωτίνος. Υπήρξε μαθητής του Αγίου Αλβέρτου του Μεγάλου, ο οποίος τον υπερασπίστηκε όταν οι σύντροφοί του τον αποκαλούσαν "βουβό βόδι", λέγοντας: "Α! Τον αποκαλείτε βουβό βόδι! Σας λέω, όταν αυτό το βόδι μουγκρίζει, το μουγκρητό του θα ακουστεί από τη μια άκρη της γης ως την άλλη!".
- "Ο Άγιος Μποναβεντούρα, μπαίνοντας στο γραφείο του Θωμά ενώ έγραφε, είδε το περιστέρι του Πνεύματος δίπλα στο πρόσωπό του. Αφού τελείωσε την πραγματεία του για την Ευχαριστία, την τοποθέτησε στο θυσιαστήριο μπροστά από τον σταυρό για να λάβει ένα σημάδι από τον Κύριο. Αμέσως σηκώθηκε από το έδαφος και άκουσε τα λόγια: Bene scripsisti, Thoma, de me quam ergo mercedem accipies? Και εκείνος απάντησε Non aliam nisi te, Domine. Ο Παύλος, επίσης, ανυψώθηκε στον τρίτο ουρανό, και στη συνέχεια ο Αντώνιος και μια ολόκληρη σειρά αγίων μέχρι την Αικατερίνη- η πτήση, η ανύψωση στον αέρα υποδηλώνει εγγύτητα στον ουρανό και στον Θεό, με αρχέτυπα τις μορφές του Ενώχ και του Ηλία". (Ο μικρός Θωμάς και η "όρεξη" για βιβλία στο L'Osservatore Romano, 28 Ιανουαρίου 2010)
- (4) Ο Ρενέ Ντεκάρτ (La Haye en Touraine [σήμερα Descartes], 31 Μαρτίου 1596 - Στοκχόλμη, 11 Φεβρουαρίου 1650), ήταν Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός, ο οποίος θεωρείται ο θεμελιωτής των μαθηματικών και της σύγχρονης φιλοσοφίας. Ο Ντεκάρτ επέκτεινε την ορθολογιστική αντίληψη της γνώσης που εμπνεόταν από την ακρίβεια και τη βεβαιότητα των μαθηματικών επιστημών σε κάθε πτυχή της γνώσης, δίνοντας αφορμή για αυτό που σήμερα είναι γνωστό ως ηπειρωτικός ορθολογισμός, μια κυρίαρχη φιλοσοφική θέση στην Ευρώπη μεταξύ του 17ου και του 18ου αιώνα.
- Το 1649 μετακόμισε στη Στοκχόλμη αποδεχόμενος την πρόσκληση της βασίλισσας Χριστίνας της Σουηδίας, μαθήτριάς του, η οποία επιθυμούσε να εμβαθύνει στο περιεχόμενο της φιλοσοφίας του. Εκείνη τη χρονιά αφιέρωσε την πραγματεία του Τα πάθη της ψυχής στην πριγκίπισσα Ελισάβετ. Ο σουηδικός χειμώνας και οι ώρες κατά τις οποίες η Χριστίνα τον ανάγκαζε να βγαίνει από το σπίτι για να παραδίδει τα μαθήματά της - στις πέντε το πρωί, όταν το κρύο ήταν πιο δριμύ - υπονόμευσαν τη σωματική του διάπλαση. Σύμφωνα με την παραδοσιακή αφήγηση και την πιο διαπιστευμένη υπόθεση, ο Ντεκάρτ πέθανε στις 11 Φεβρουαρίου 1650 από πνευμονία[60]. Η καταδίκη της καρτεσιανής σκέψης από την Καθολική Εκκλησία δεν άργησε να έρθει, με τα έργα του (που τέθηκαν στο Ευρετήριο με τη μετριαστική ρήτρα suspendendos esse, donec corrigantur) να μπαίνουν στο Ευρετήριο το 1663.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου