Τι θέλουν οι νέοι;

Στα παιδιά που βγαίνουν στους δρόμους για να καταστρέφουν καταστήματα και βιτρίνες, να συγκρούονται με τις δυνάμεις της τάξης και να βάζουν φωτιά στους δρόμους, θα ήθελα να μεταφέρω μια μαρτυρία πλήρους αλληλεγγύης προς τις βιαιότητές τους, η οποία προέρχεται από το παρελθόν. Την 1η Ιουνίου του 1915, ο Μπενίτο Μουσολίνι γράφει στον Τζιοβάνι Παπίνι σε επιστολόχαρτο με την επικεφαλίδα της εφημερίδας «Popolo d’Italia», της οποίας ήταν ιδρυτής και διευθυντής, και του λέει ότι του λογόκριναν ένα άρθρο στο οποίο εξυμνούσε τις βιαιότητες στο Μιλάνο. Και συνοψίζει έτσι τις θέσεις του: «Το Μιλάνο ήταν υπέροχο την περασμένη Τετάρτη. Τουλάχιστον εκατό γερμανικά καταστήματα καταστράφηκαν κυριολεκτικά. Το βράδυ, σαν auto da fe, σε εκατό δρόμους μετέτρεπαν σε στάχτη τα έπιπλα ισάριθμων γερμανικών οικογενειών. Φαντάζεσαι ένα πιάνο να πετιέται στο δρόμο από τον πέμπτο όροφο; Το Μιλάνο είχε μια φανταστική και τρομερή όψη. Όποιος δεν ήταν μάρτυρας εκείνης της αξέχαστης ημέρας, δεν μπορεί να φανταστεί τι είναι ικανό να κάνει το πλήθος του Μιλάνου, όταν το κατακλύζει το πνεύμα της εξέγερσης και της καταστροφής». Εκτός από την αναφορά στους Γερμανούς, φαίνεται σαν να περιγράφει τις βιαιότητες αυτών των ημερών, και να είναι ενθουσιασμένος. Η μόνη διαφορά είναι ότι πολλοί από εκείνους τους νέους που τότε έβαλαν το Μιλάνο στο πυρ και στη φωτιά, πήγαν στη συνέχεια να πολεμήσουν στο όνομα της Ιταλίας, και μερικοί έχασαν τη ζωή τους. Εδώ, αντίθετα, επέστρεψαν σώοι και αβλαβείς στα σπίτια τους. Θα χαρούν να μάθουν τα νεαρά παιδιά που σπέρνουν την καταστροφή ότι από μακριά τους ευλογεί ο Μουσολίνι, ότι είναι πνευματικά μαζί τους. Αυτός ο Μουσολίνι που λίγα χρόνια αργότερα επέβαλε την τάξη, συμμάχησε με τους Γερμανούς που τότε απεχθανόταν και κατέληξε κρεμασμένος στην Πιατσάλε Λορέτο, στο Μιλάνο, σε εκείνη την τρομερή σφαγή υπό τον ανοιχτό ουρανό.

Αλλά ας επιστρέψουμε στο σήμερα. Τι θέλουν οι νέοι; Αυτή η ερώτηση αντηχεί στα μέσα ενημέρωσης και στα χείλη του κόσμου και μου φαίνεται σαν να επιστρέφω στον 20ό αιώνα, που ήταν ο αιώνας των νέων και της υπεροχής τους, του ρόλου τους ως πρωτοπόρων της ιστορίας και του καινούργιου. Αυτή η ερώτηση προϋποθέτει ότι υπάρχει ένα είδος γενεαλογικής ενότητας, ένα ιδανικό και ψυχολογικό καθεστώς της νεολαίας που τους ενώνει. Ποτέ δεν αναρωτιόμαστε: τι θέλουν όμως οι ηλικιωμένοι; Ο καθένας γράφει τη δική του ιστορία, ενώ για τους νέους εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε μια βιοπολιτική κατηγορία για να υποδηλώσουμε μια κοινή βούληση σε κίνηση και κινητοποίηση. Στην πραγματικότητα, όταν λες «νέοι», δεν έχεις πει τίποτα ή σχεδόν τίποτα: το μόνο χαρακτηριστικό που τους ενώνει είναι το γεγονός ότι ανήκουν στη σύγχρονη εποχή. Και το μόνο καθολικό χαρακτηριστικό που ενώνει το μεγαλύτερο μέρος τους είναι ότι είναι βιοτεχνολογικά πλάσματα, με έντονη κλίση στη χρήση της τεχνολογίας, σχεδόν μέχρι το σημείο της συγχώνευσης μεταξύ σώματος, νου και τεχνολογικού παρακλαδιού. Μπορούμε να τολμήσουμε να διακρίνουμε τους νέους από τους ηλικιωμένους ακριβώς με βάση την τεχνολογία: και οι δύο είναι μαζικοί και συνηθισμένοι χρήστες, αλλά οι πρώτοι είναι κατά κύριο λόγο ενεργοί, οι δεύτεροι κατά κύριο λόγο παθητικοί, δηλαδή οι πρώτοι τη χειρίζονται με άνεση, έχουν μεγαλύτερη εξοικείωση με το μέσο με το οποίο αισθάνονται σχεδόν συγγενείς· οι ηλικιωμένοι, αντίθετα, χρησιμοποιούν την τεχνολογία αλλά είναι παθητικοί και επαναληπτικοί αποδέκτες, δεν πειραματίζονται και δεν καινοτομούν, δεν την κατέχουν με την ταχύτητα και την ευχέρεια των νέων.

Χθες όπως και σήμερα, είναι ακατάλληλη γενίκευση να αναρωτιόμαστε: τι θέλουν οι νέοι; Ακόμη και την εποχή του ’68, της νεανικής εξέγερσης κατ’ εξοχήν, αλλά και πριν, την εποχή του φοιτητικού κινήματος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και των πολιτικών επαναστάσεων, καθώς και μετά, την εποχή των «χρυσών χρόνων» και των συγκρούσεων στους δρόμους, αυτό το ερώτημα – τι θέλουν οι νέοι – προκύπτει στην πραγματικότητα από μια συνεκδοχή, διότι χρησιμοποιούσε το μέρος για το σύνολο, ή μάλλον μια σαφή μειοψηφία, ας πούμε το ένα δέκατο των νέων, για να υποδηλώσει ολόκληρη τη νεολαία. Την εποχή του ’68 η νεανική διαμαρτυρία διαπέρασε ένα κλίμα, έναν κόσμο, αλλά το μεγαλύτερο μέρος των νέων δεν συμμετείχε ενεργά· πολλοί νέοι τότε δεν αντιλήφθηκαν το ’68, δεν το θεώρησαν διαφορετικό από τα προηγούμενα ή τα επόμενα χρόνια, είδαν μερικές επιπλέον διαδηλώσεις, αλλά αυτό που άλλαξε συνέβη όπως και στα προηγούμενα και τα επόμενα χρόνια, χωρίς να συμπυκνωθεί σε ένα έτος ή σε ένα νεανικό κίνημα.

Ειδικά σήμερα, η ομοιομορφία που επιβάλλεται από την τεχνολογία και τον παγκόσμιο κομφορμισμό δεν επηρεάζει τις εναπομένουσες βουλήσεις και δεν οδηγεί τους νέους να βγουν ενωμένοι στους δρόμους. Πέρα από τις διακλαδώσεις του κινήματος διαμαρτυρίας – μεταξύ εκείνων που έχουν ως στόχο τη βία και την καταστροφή, εκείνων που επιδιώκουν πολιτικά και αντικυβερνητικά αποτελέσματα, και εκείνων που διαδηλώνουν για συγκεκριμένες ελλείψεις ή αιτήματα – το μεγαλύτερο μέρος της νεολαίας παραμένει ξένο προς αυτό το βραστό μάγμα, υποχωρεί, το αμφισβητεί ή το αποφεύγει.

Σε σύγκριση με το παρελθόν, έχουμε λιγότερη όρεξη για το μέλλον, λιγότερη προσδοκία για σωτήριες αλλαγές και περισσότερο φόβο για καταστροφικές αλλαγές. Και σε σύγκριση με το παρελθόν, οι νέοι δεν αποτελούν μια ομάδα που αυξάνεται, αλλά μια ομάδα που συρρικνώνεται· αποτελούν μια μικρή μειοψηφία του πληθυσμού, η οποία ενισχύεται ελάχιστα από τις μεταναστευτικές ροές και τις δεύτερες γενιές.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των νέων του σήμερα και των νέων του χθες, ή αν προτιμάμε, μεταξύ των νέων σήμερα και των ηλικιωμένων σήμερα; Δεν είναι πιο ηλίθιοι από εκείνους του χθες ή από τους γονείς τους, ούτε είναι πιο βίαιοι· η πραγματική διαφορά είναι ότι έχουν λιγότερα σημεία σύγκρισης, δεν ξέρουν τι σημαίνει να ζεις σε μια προ-ψηφιακή κοινωνία, δεν γνωρίζουν άλλους κόσμους και άλλη ιστορία πέρα από εκείνη στην οποία ζουν. Γνωρίζουν τον εικονικό κόσμο της τεχνολογίας, αλλά γνωρίζουν λιγότερο τους πραγματικούς κόσμους της ζωής. Γνωρίζουν περισσότερες αποστάσεις, αλλά γνωρίζουν λιγότερο τις εγγύτητες, αυτό που βρίσκεται κοντά τους. Έχουν ανατραφεί με βάση τη μοναδικότητα, ή καλύτερα τον μαζικό παγκόσμιο ατομικισμό. Και δεν είναι πιο βίαιοι, αλλά πιο ευάλωτοι και πιο εγωκεντρικοί (και εγω-απογοητευμένοι)· ακόμη και η βία αποτελεί μία από τις αντιδράσεις στην ευάλωτη φύση τους, καθώς και στην αλλοτρίωση από τον εξωτερικό κόσμο.

Σήμερα υπάρχουν λιγότερες δυνατότητες να διοχετευθεί η υπερβολική ενέργεια και η βία σε σύγκριση με την εποχή που γίνονταν περιοδικά πόλεμοι. Παραμένει ο αθλητισμός, αλλά μόνο αυτός που ασκείται· όταν, όμως, η βίαιη παρόρμηση διοχετεύεται στο πάθος των κερκίδων, τότε αναπαράγει τη βία στα περιθώρια των αθλητικών διοργανώσεων.

Υπάρχουν επίσης, σε σύγκριση με το παρελθόν, τουλάχιστον εδώ και μισό αιώνα, και ακόμη περισσότερο, ορισμένες δυνατότητες για έξαψη που ξεφεύγει από το πλαίσιο και τα όρια των κοινωνικών σχέσεων. Το αλκοόλ, η ταχύτητα και τα ναρκωτικά είναι τα τρία πιο διαδεδομένα μέσα διαφυγής. Κάποτε υπήρχε μόνο το αλκοόλ. Και παρατηρείται μεγαλύτερη κατάχρηση της νύχτας, μια εισχώρηση, είτε ξύπνιοι είτε σαν υπνοβάτες, στις μικρές και κακόφημες ώρες. Σε σύγκριση με το παρελθόν, το σεξ έχει μειωθεί και οι μικτές ομάδες ανδρών και γυναικών είναι όλο και λιγότερο συχνές. Αντίθετα, παραμένουν πολύ υψηλά, αν όχι υψηλότερα, τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης, βίας και βιασμών, ειδικά μεταξύ όσων έχουν λιγότερες δυνατότητες να τα ασκήσουν, παρότι διαθέτουν μια έντονη και καταπιεσμένη ορμονική υπερδραστηριότητα (ιδιαίτερα οι νέοι μετανάστες).

Επιστρέφοντας στην ερώτηση από την οποία ξεκινήσαμε: τι θέλουν οι νέοι; Θέλουν τα πάντα, δεν θέλουν τίποτα, θέλουν το τίποτα, αλλά πάνω απ’ όλα δεν θέλουν τα ίδια πράγματα. Δεν αποτελούν μια γενιά νέων, αλλά μόρια ενός διαλυμένου και δύσκολα συνθέσιμου κόσμου, σε δισεκατομμύρια κομμάτια. 

Πηγή: Cosa vogliono i giovani?